De familie ‘Bratwurst’

De familie ‘Bratwurst’
 

Nog met de euforie van onze eerste canyon in ons lijf komen we terug op de camping in Zwitserland waar we verblijven. Ineens waren ze er, de familie ‘Bratwurst’. Schreeuwend naar elkaar op afstand, maar ook als ze vlak bij elkaar stonden, kettingrokend, zonder enig greintje omgevingsbewustzijn, geen idee kennelijk dat anderen, andere behoeften kunnen hebben, steeds meer ruimte innemend, fysiek steeds dichter op ons komend. Onmogelijk om ze weg te denken, buiten te sluiten. Hun luidruchtige opdringerigheid brak door alle barrières heen. Weg rust, weg ontspanning. Daar sta je dan met al je NLP vaardigheden. Komen ze met hun schreeuwerigheid jouw territorium binnen. De irritatie sloeg al snel om naar openlijke afkeer. En dan gaat het je totale beleving domineren. Het wordt een continu onderwerp van gesprek: ‘Nee, kijk nou dan!; nee, niet weer; gekker moet het toch niet worden’. En terwijl hun muziek ons tegemoet schalt dringen ze zo ook je mentale ruimte binnen. Althans, dat laat je natuurlijk zelf gebeuren, maar het is wel fijn om hen daar ook maar verantwoordelijk voor te houden. Hoe het verder liep? Het escaleerde, werd harder over en weer en na een mediërend gesprek onder leiding van de camping bazin, keerde de rust enigszins weer.

Zo ontstaan conflicten dus. Zulke verschillende wereldbeelden naast elkaar zijn kennelijk voer voor strijd.
Don Juan, de sjamaan uit de boeken van Castaneda, introduceert het idee van de ‘petty tyrant’, de ‘kleine tiran’. Die is er om jou te helpen oefenen. Oefenen om hem geen macht over je te laten krijgen, om de macht over jezelf niet uit handen te geven, om de machtstrijd niet aan te gaan. Want, zo stelt don Juan, zodra je de strijd aangaat laat je de ander jou bepalen. Je gaat mee in zijn spel.
Ik snap zijn punt, maar het roept wel een dilemma op. Want als ik de strijd niet aanga, dan vat de familie Bratwurst dat op als ruimte die ze zullen nemen. Ga ik de strijd wel aan, trek ik grenzen, spreek ik ze aan, dan escaleert de zaak, zoals ik gemerkt heb. Don Juan laat ze wel de ruimte nemen in letterlijke zin, maar zorgt ervoor dat ze zijn mentale ruimte niet binnenkomen. Hij blijft innerlijk vrij. Daardoor krijgen ze geen vat op hem en geen macht over hem.

Ik hanteer in werksituaties twee principes, die ik wel de smeerolie van menselijke relaties noem: gelijkwaardigheid en wederkerigheid. Hoe zit deze situatie in elkaar door de bril van deze twee principes? Het gaat al fout bij het gelijkwaardigheidprincipe, want alleen al door ze te dopen als familie ‘Bratwurst’, schend ik dat principe. Ik vind het, als ik eerlijk ben, lastig om het wereldbeeld van deze mensen als gelijkwaardig te accepteren. Ja natuurlijk, ze mogen hun leven leven zoals zij willen, maar niet zo dicht in mijn buurt. Hoe ze naar ons kijken kan ik natuurlijk alleen maar gissen. Met onze grote tenten, dure auto’s, onze fancy canyoning uitrusting, I-phones, laptops en fotoapparatuur. Met jalousie? ‘Moet je hen daar zien! Barsten van de dure spullen en dan zitten ze openlijk tegen ons te zeiken. Zijn wij soms niet goed genoeg? Arrogante, elitaire lui’. Zo wellicht? Nee, gelijkwaardig is het niet.
Met wederkerigheid kom je hier ook niet ver. Nee, je gaat niet ook je muziek knal hard zetten, je auto pal voor hun tent parkeren. Ze met gelijke munt terugbetalen werkt zeker escalerend. Dus je probeert netjes en beleefd te blijven, maar de irritatie spat er vanaf. Dus de ‘beleefdheid’ wordt al snel als cynisme ervaren: olie op het vuur. De filosoof George Bernhard Shaw zei ooit: ‘doe niet altijd voor een ander wat je zou willen dat ze voor jou doen, want ze kunnen er een heel andere smaak op na houden’. Dat laatste is hier zeker waar, maar toch zou ik liever door hen zo behandeld worden als wij hen behandelen: met cynische irritatie, aanspreken en grenzen trekken. Daar kan ik wel mee omgaan.

Wat is het nu dat deze situatie zo lastig maakt? Tja, verschillende verwachtingen, verschillende waardepatronen die al snel in negatieve beelden over elkaar omgezet zijn. Alles wat er over en weer gebeurde werd vervolgens in dat beeld gepast. En dat ‘paste’ uiteraard wonderwel. Zo creëer je je eigen werkelijkheid. Het belangrijkste voor mijzelf is toch wel de ontdekking dat ik zelf mijn mentale rust weggeef. Zo geef ik ze zelf de macht die ik ze vervolgens kwalijk neem. In die zin is de remedie van Don Juan wel een heldere, maar doe het maar eens. Er zit hetzelfde principe achter als het christelijke idee van de ander je andere wang toekeren. Als je me slaat keer ik je ook de andere wang toe, want ik ga niet mee in de escalerende spiraal die jij oproept. Ik kan jouw agressie niet veranderen, maar ik ga hem niet voeden en ik ga mezelf ook niet voeden met jouw agressie. Dat is ook het basisprincipe achter het idee van geweldloze communicatie. Ik zie ook wel dat mijn communicatie verre van geweldloos was, daarvoor zat ik te vast in mijn eigen negatieve oordelen, teveel in een vechthouding.

De rust is hier wel weergekeerd. We tolereren elkaar. Zij zijn minder luidruchtig, blijven uit onze ruimte. Wij letten minder op ze, laten ze de dingen doen die ze doen, zonder er met onze verbazing en afkeuring bovenop te zitten. Zo geven we hen ook de ruimte die zij nodig hebben. We groeten elkaar vriendelijk en het lijkt wel alsof de verandering in onze houding hen rustiger heeft doen worden. Ze zitten soms gewoon stil bij elkaar, hetgeen ondenkbaar was de dagen daarvoor.

En de vertaling van dit verhaal naar organisaties? Ik zie grote parallellen in de strijd tussen de afdeling verkoop en logistiek van een bedrijf dat ik begeleid. Of met de situatie van de gemeentesecretaris die in conflict is met zijn bestuur. Verschillen in belangen en waarden. En toch zul je er samen uit moeten komen, er is geen andere keus.

Guus Hustinx
info@intens.org